Er is een vraag die Sophie regelmatig stelt en die een gesprek binnen enkele seconden van temperatuur kan laten veranderen.
Tot dat moment gaat alles uitstekend.
Het huis is gekocht.
De hypotheek is rond.
De champagne staat vermoedelijk al koud.
Er moet alleen nog wat eigen geld worden ingebracht.
‘Hoeveel?’
‘€ 85.000.’
Prima.
‘En waar komt dat geld vandaan?’
Dan gebeurt het.
Een kleine verschuiving in de stoel.
Een wenkbrauw.
Soms zelfs die blik die normaal gesproken gereserveerd is voor iemand die zojuist heeft gevraagd of hij even in je nachtkastje mag kijken.
‘Van mijn rekening.’
Dat gelooft Sophie onmiddellijk.
Ze bedoelde eigenlijk het hoofdstuk vóór de rekening.
‘Maar hoe heeft u het opgebouwd?’
En daar gaat de gezelligheid.
Geld is iets merkwaardigs.
We praten vrij gemakkelijk over wat we ermee doen.
Een huis van zes ton.
Een keuken van veertigduizend euro.
Een auto. Een verbouwing. Een vakantie waarvan iedereen begrijpt dat die niet voor € 399 inclusief ontbijt was.
Maar vraag waar het geld vandaan kwam en ineens heb je een grens overschreden.
Dat is privé.
Dat is het ook.
Sophie vraagt op verjaardagen zelden aan mensen hoeveel spaargeld ze hebben. Ook bij de bakker probeert ze de herkomst van middelen buiten beschouwing te laten.
Maar aan haar tafel gelden andere regels.
Daar ligt niet alleen een koopovereenkomst.
Daar ligt verantwoordelijkheid.
En dus vraagt ze.
Spaargeld?
Prima.
Een erfenis? Een schenking? De verkoop van een eerdere woning? Beleggingen? Een onderneming verkocht?
Allemaal heel gewone antwoorden.
Alleen wil de wet soms iets meer dan een antwoord.
Een bankafschrift. Een overeenkomst. Een afrekening. Een aangifte.
Iets waaruit blijkt dat het verhaal en het geld bij elkaar horen.
En precies daar ontstaat vaak het ongemak.
‘Gelooft u mij niet?’
Jawel.
Maar geloven is geen cliëntenonderzoek.
Dat is een buitengewoon ongezellige zin, maar wel de kern.
De notaris is wettelijk verplicht om te onderzoeken met wie zij zaken doet en, als daar aanleiding voor is, waar het geld vandaan komt.
Sophie heeft daarin haar eigen verantwoordelijkheid.
Dat de bank al vragen heeft gesteld, ontslaat haar niet van haar eigen vragen.
Ook niet als het geld keurig op een Nederlandse bankrekening staat.
Ook niet als de hypotheekadviseur zegt dat alles gecontroleerd is.
En ook niet als iemand zegt:
‘Maar u kent mij toch?’
Misschien voelt de vraag juist dan vervelend.
Want vertrouwen is menselijk.
De wet is administratief.
En Sophie zit daar ergens tussenin.
Het lastige is dat Sophie meestal helemaal niets vermoedt.
Dat denkt een cliënt soms wel.
Alsof ergens achter haar scherm een rood lampje is gaan branden:
MOGELIJK CRIMINEEL — VRAAG NAAR SPAARGELD.
Was het maar zo overzichtelijk.
Meestal ziet Sophie gewoon een bedrag.
€ 40.000.
€ 85.000.
€ 250.000.
En bij dat bedrag hoort een verhaal.
Ze hoeft echt niet iedere euro terug te volgen tot het tientje dat oma in 1987 in een verjaardagskaart stopte.
Maar ze moet wel kunnen begrijpen of het klopt.
Of het bedrag past bij wat iemand vertelt.
En soms is ik heb het gespaard voldoende.
Soms niet.
Dat verschil is precies waarom Sophie haar werk niet kan vervangen door een formulier met drie vinkjes en onderaan:
Ik verklaar hierbij dat ik geen boef ben.
Het zou de werkdruk aanzienlijk verminderen.
Juridisch heeft het enkele tekortkomingen.
Toch begrijpt Sophie de irritatie.
Je hebt jarenlang gewerkt.
Gespaard.
Misschien zuinig geleefd.
Een huis verkocht.
Geld gekregen van je ouders.
En dan zit je eindelijk bij de notaris om iets moois met dat geld te doen en vraagt iemand ineens of je eerst even wilt bewijzen waar het vandaan komt.
Alsof bezit eerst verdacht is en daarna pas van jou.
Maar Sophie onderzoekt geen fatsoen.
Ze onderzoekt een geldstroom.
Dat verschil is juridisch groot en menselijk soms verrassend klein.
Want achter geld zit vaak een leven.
Een bankafschrift is zelden alleen een bankafschrift.
Soms staat er twintig jaar sparen op.
Soms een verkocht huis.
Soms een onderneming.
Soms een overleden vader.
Soms een scheiding.
En soms gewoon iemand die kennelijk jarenlang in staat is geweest zijn geld op zijn rekening te laten staan.
Sophie bewondert die laatste categorie persoonlijk zeer.
Het vreemde is dat de beste uitkomst van al dat onderzoek volkomen saai is.
Dat alles klopt.
Dat het geld precies vandaan komt waar iemand zei dat het vandaan kwam.
Dat Sophie kijkt.
Begrijpt.
Vastlegt.
En verdergaat.
Geen ingewikkelde constructie.
Geen verdenking.
Geen melding.
Geen aflevering van Opsporing Verzocht waarin haar dossierkast een bijrol krijgt.
Gewoon spaargeld.
Heerlijk.
Want Sophie wil helemaal niets vinden.
Ze wil begrijpen.
Dat is iets anders.
Als het verhaal niet klopt, begint juist het gedeelte waar niemand op zit te wachten.
Dan moet ze verder vragen.
Nog een stuk.
Nog een verklaring.
Misschien nog een vraag waarvan iemand denkt:
waar bemoeit dat mens zich mee?
Omdat een notaris niet alleen degene is die aan het einde van een transactie een akte voorleest en aanwijst waar de handtekening moet.
Ze staat ook aan een poort.
En door die poort gaat geld.
Veel geld.
Voor huizen. Bedrijven. Aandelen. Leningen. Schenkingen.
Soms schuift in één middag een vermogen van de ene kant van een leven naar de andere.
Wie bij die poort staat, kan niet alleen kijken waar het geld naartoe gaat.
Soms moet je ook weten waar het vandaan kwam.
Misschien zit daar wel de vreemdste tegenstelling.
Mensen komen naar Sophie juist omdat ze willen dat zij controleert.
Of de verkoper eigenaar is.
Of er beslag ligt.
Of de hypotheek klopt.
Of de akte juridisch deugt.
Of hun geld veilig aankomt.
Daar vertrouwen ze op.
Sterker nog: daar betalen ze haar voor.
Tot Sophie iets over hén controleert.
Dan wordt zorgvuldigheid ineens achterdocht.
Terwijl het dezelfde zorgvuldigheid is.
Alleen staat de lamp nu even aan de andere kant van de tafel.
Dus vraagt Sophie:
‘Waar komen uw eigen middelen vandaan?’
Niet:
bent u een crimineel?
Niet:
bewijs maar eens dat u deugt.
Maar eigenlijk:
kan ik straks uitleggen waarom ik dit geld zonder zorgen door mijn handen heb laten gaan?
U legt het uit.
Soms vraagt ze om een stuk.
Misschien nog één.
En als alles klopt, gebeurt er iets heerlijk anticlimactisch.
Niets.
Het dossier gaat verder.
De akte wordt getekend.
De sleutel wordt gegeven.
Het geld wordt overgemaakt.
Iedereen gaat naar huis.
Precies zoals het hoort.
Want uiteindelijk wil Sophie helemaal niet weten waar uw geld vandaan komt.
Niet echt.
Ze wil alleen kunnen uitleggen waarom zij het verantwoord vond dat het door haar handen ging.
Dat is haar werk.
De rest mag gelukkig gewoon privé blijven.
