Sophie houdt van techniek.

Oprecht.

Ze heeft geen romantische verhouding met papier. Geen heimwee naar carbonvelletjes, kaartenbakken of een tijd waarin een akte pas echt belangrijk leek als er minstens drie mensen met vulpen boven hadden gehangen.

Als iets sneller kan, slimmer, digitaler: graag.

Automatiseren wat geen mens nodig heeft. Systemen laten zoeken waar mensen vroeger middagen kwijt waren. AI gebruiken om informatie te ordenen, verbanden te zien, taal toegankelijker te maken.

Sophie vindt het prachtig.

Techniek zou tijd teruggeven.

Dat was althans de belofte.

Toen ontdekten de cliënten ChatGPT.

---

Het begon onschuldig.

‘Ik heb het even aan ChatGPT gevraagd.’

Prima.

Sophie heeft graag cliënten die nadenken.

Vroeger namen ze een artikel uit Eigen Huis Magazine mee. Daarna kwamen ze met Google. Soms met een zwager die ook iets met recht deed.

Iedere generatie heeft haar eigen rechtsbron.

Nu is het ChatGPT.

Alleen heeft de zwager één belangrijk voordeel.

Hij schrijft zelden binnen acht seconden vier pagina’s juridisch betoog.

ChatGPT wel.

Met tussenkopjes.

Wetsartikelen.

Opsommingen.

Een conclusie.

En precies genoeg juridisch taalgebruik om eruit te zien alsof er ergens een hoogleraar aan te pas is gekomen.

Soms staat er zelfs jurisprudentie bij.

Die bestaat dan niet.

Dat is jammer.

Maar wel keurig geformuleerd.

---

‘Volgens ChatGPT kan het wel.’

Sophie leest de mail.

Natuurlijk kan het volgens ChatGPT.

Volgens ChatGPT kan bijna alles als je de vraag maar vriendelijk genoeg stelt.

‘ChatGPT zegt dat mijn echtgenoot hiervoor niet hoeft te tekenen.’

‘ChatGPT zegt dat hierover geen overdrachtsbelasting verschuldigd is.’

‘ChatGPT zegt dat deze bepaling niet rechtsgeldig is.’

‘ChatGPT heeft uw conceptakte beoordeeld en heeft negen aandachtspunten.’

Negen.

Sophie had zelf geen aandachtspunten.

Maar gelukkig is daar nu hulp bij.

Ze opent het document.

Punt één is niet van toepassing.

Punt twee staat letterlijk al in de akte.

Punt drie gaat over Amerikaans recht.

Bij punt vier wordt een wetsartikel genoemd dat over iets geheel anders gaat.

Punt vijf is verrassend genoeg best aardig.

Dat maakt het erger.

Want nu moet Sophie ook de rest serieus bekijken.

---

Daar zit de werkelijke vooruitgang.

De cliënt stelt thuis in dertig seconden een vraag.

De computer schrijft in tien seconden het antwoord.

En vervolgens zijn vier echte mensen een halve dag bezig om uit te zoeken waarom het niet klopt.

De cliënt stuurt het naar de makelaar.

De makelaar stuurt het naar Sophie.

Sophie stuurt het naar de kandidaat-notaris.

De kandidaat-notaris zoekt de genoemde uitspraak.

Niet gevonden.

Nog een keer zoeken.

Andere schrijfwijze.

Ook niet.

Dan het wetsartikel.

Dat bestaat gelukkig wel.

Het gaat alleen over iets anders.

Er wordt een antwoord opgesteld.

Zorgvuldig.

Met uitleg.

Context.

Nuance.

Om 14.17 uur komt de reactie.

Dank voor uw toelichting. Ik heb uw antwoord weer in ChatGPT gezet.

Sophie kijkt even uit het raam.

Er vliegt een vogel voorbij.

Die weet van niets.

Sophie benijdt hem.

---

Het is niet eens de onzin die haar stoort.

Onzin is oud.

Het notariaat bestaat lang genoeg om daar historisch bewijs voor te hebben.

Mensen hebben altijd dingen gehoord.

Van een buurman.

Een accountant.

Een oom.

Een collega die dit laatst ook had.

Het verschil is dat onzin vroeger tenminste nog een beetje op onzin leek.

‘Mijn zwager zegt dat het kan.’

Helder.

Bron beoordeeld.

Verder.

Moderne onzin komt binnen in keurige alinea’s.

Met vetgedrukte kopjes.

Een tabel.

Een conclusie.

Soms een verwijzing naar artikel 4:187a lid 7 BW.

Sophie kent dat artikel niet.

Dat blijkt logisch.

Het bestaat niet.

Maar het stond er prachtig.

En misschien is dat wel het nieuwe probleem.

Niet dat computers fouten maken.

Mensen doen dat voortdurend.

Maar een mens die twijfelt, kijkt meestal alsof hij twijfelt.

Een computer zet er een kopje Conclusie boven.

---

En toch begrijpt Sophie het.

Natuurlijk doet ze dat.

Je koopt een huis.

Je krijgt een conceptakte van zestien pagina’s.

Er staan woorden in die buiten notariskantoren vermoedelijk al sinds 1897 niet meer vrijwillig worden gebruikt.

Je zit ’s avonds op de bank en denkt:

wat betekent dit in vredesnaam?

Dus vraag je het.

En er komt antwoord.

Meteen.

Rustig.

Helder.

Zonder dat iemand zegt dat hij donderdag tussen 14.00 en 16.00 uur terugbelt.

Wie zou daar niet van houden?

Sophie ook.

Dat is juist het ingewikkelde.

Ze gelooft in deze techniek.

Misschien meer dan veel mensen om haar heen.

Ze ziet wat ermee kan.

Hoeveel dom werk ermee kan verdwijnen.

Hoeveel ruimte er kan ontstaan voor het werk waarvoor je wél een mens nodig hebt.

Voor luisteren.

Twijfelen.

Doorvragen.

Aanvoelen dat iemand ja zegt maar eigenlijk iets anders bedoelt.

Weten dat één zin in een akte uit 1993 belangrijker is dan twintig pagina’s algemene informatie.

Context.

Dat hinderlijke kleine woord waarop het recht voortdurend leunt.

---

Want juridisch is het antwoord verbazingwekkend vaak:

het hangt ervan af.

Dat is geen zwakte van het recht.

Dat is het recht.

Het hangt ervan af wanneer u trouwde.

Hoe u trouwde.

Van wie het geld kwam.

Wie er woonde.

Wat er eerder is afgesproken.

Wat er daadwerkelijk in die oude akte staat.

Of vader toen nog leefde.

Of moeder hertrouwd was.

Of die schenking onder een uitsluitingsclausule viel.

Of het dakterras dat iedereen al dertig jaar privé noemt juridisch überhaupt van iemand is.

ChatGPT krijgt:

Mijn vader is overleden. Heb ik recht op het huis?

Sophie krijgt een dossier.

Dat zijn twee verschillende vragen.

---

Misschien is dat wat haar soms moe maakt aan de moderne wereld.

Niet de techniek.

De snelheid waarmee een antwoord tegenwoordig een waarheid wordt.

We hebben iets gebouwd dat ons binnen seconden woorden geeft.

En daardoor besteden we soms uren aan het terugvinden van de twijfel die uit die woorden verdwenen is.

Want twijfel kost tijd.

Nuance ook.

Controleren helemaal.

En precies die drie dingen zijn in Sophies vak nogal essentieel.

Een akte laat zich slecht passeren op basis van:

de chatbot klonk behoorlijk zeker.

---

Soms fantaseert Sophie over een rechtstreeks overleg.

Geen cliënt ertussen.

Gewoon zij en ChatGPT.

Beste ChatGPT,

U heeft zojuist tegen mijn cliënt gezegd dat dit zonder toestemming van zijn echtgenoot kan.

Waarom?

Waarop ChatGPT vermoedelijk onmiddellijk zou antwoorden:

U heeft gelijk. Mijn excuses voor de verwarring.

En Sophie zou dan heel even haar hoofd op tafel leggen.

Want dát antwoord krijgt de cliënt nooit als eerste.

---

Toch wil ze niet terug.

Absoluut niet.

Ze wil niet minder techniek.

Ze wil betere techniek.

En misschien vooral mensen die begrijpen wat techniek is.

Een hulpmiddel.

Geen orakel.

Gebruik het.

Vraag.

Lees.

Laat het een ingewikkelde bepaling uitleggen.

Laat het vragen bedenken voor de afspraak.

Laat het desnoods uw testament bekritiseren.

Sophie kan daar prima tegen.

Maar neem ook een beetje twijfel mee naar kantoor.

Dat hoeft niet veel te zijn.

Een klein beetje is genoeg.

Er staat hier tenslotte ook nog iemand die haar vak daadwerkelijk heeft geleerd.

---

Sophie denkt dat dit misschien gewoon de prijs van vooruitgang is.

Eerst maakt nieuwe techniek alles ingewikkelder.

Daarna hopelijk eenvoudiger.

Tot die tijd opent ze iedere ochtend haar mailbox.

Tussen de hypotheekstukken, koopovereenkomsten en vragen over erfbelasting staat tegenwoordig vrijwel dagelijks een mail die begint met:

Ik heb het voor de zekerheid even aan ChatGPT gevraagd.

Voor de zekerheid.

Sophie glimlacht daar inmiddels om.

Want tien minuten later zit zij een niet-bestaand wetsartikel op te zoeken.

Techniek zou ons tijd teruggeven.

Dat komt vast nog.

Voorlopig wil Sophie eigenlijk maar één nieuwe functie.

Een knop onder ieder juridisch AI-antwoord:

Vraag uw notaris.

En daaronder, iets kleiner:

En stuur haar alsjeblieft niet het hele gesprek.